ಧರ್ಮದರಿ-2

ಧರ್ಮವದು ಜಾತ್ಯಲ್ಲ, ಕುಲವದಲ್ಲ

ಜಾತಿ ಕಸಬ ಜರಿ ಕರೆದೊಟ್ಟಿರುವು

ಕುಲವಲ್ಲಿ ಸಂಜಾತ ಮೂಲಜರಿ

ಜಾತಿಯದ ಜಗಳಕದು ಮೇಲೋಟ

ಕುಲವದು ಕುಹಕಿಗಳ ಕಲೇದೇರು ತಾಣ

ಸುಳ್ಳುಸುರಿದಿರಲದು ಸಹಕಾರ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ

ಕಳ್ಳು ಕಡಿಯಲದು ಬಡಿಬಡಿಪ ಅಧರ್ಮ

ಧರ್ಮವದು ಅನುಧಾರಣೆಯು

ಅದರಾಚರಣೆ ಅನ್ವಯವು ನಿನಗೆ

ಅನ್ಯರಾಚಣೆಗದು ಅಬಾಧ್ಯವದು

ಅನ್ಯರಿಗೆ, ಹೊರೆಯದು ಹೇರದಿರು

ಚಿಣ್ಣರಿಗೆ ಅದಬೋಧೆ ದಾರಿದೀಪ

ತಾ ಕಾಣಲೀವದು ಬೆಳಕೆನ

ಅನ್ಯರಿಗೂ ಇರಲಿ ಹಿತಬೆಳಗು                                                                                                                                                                                                                  ಬರಹಗಾರರು ಡಿ ಜಿ ಹಿರೇಮಠ

ಧರ್ಮದರಿ-2 – ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ

“ಧರ್ಮವದು ಜಾತ್ಯಲ್ಲ, ಕುಲವದಲ್ಲ” ಎಂಬ ಸಾಲಿನ ಮೂಲಕ ಕವಿ ಹೇಳುವ ಸಂದೇಶ ಬಹಳ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ. ಧರ್ಮವೆಂದರೆ ಜಾತಿ ಅಥವಾ ಕುಲಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟದ್ದಲ್ಲ. ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಕೆಲವರು ಧರ್ಮವನ್ನು ಜಾತಿ, ಕುಲ, ವಂಶ ಇತ್ಯಾದಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಸಿ ನೋಡುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ನಿಜವಾದ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಇವುಗಳೊಂದಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಸಂಬಂಧವಿಲ್ಲ. ಧರ್ಮವು ಮಾನವನೊಳಗಿನ ಸತ್ಪ್ರವೃತ್ತಿ, ಸತ್ಯ, ನೈತಿಕತೆ ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯತೆಯ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತವಾಗಿದೆ.

“ಜಾತಿ ಕಸಬ ಜರಿ ಕರೆದೊಟ್ಟಿರುವು, ಕುಲವಲ್ಲಿ ಸಂಜಾತ ಮೂಲಜರಿ” ಎಂಬ ಸಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ಕವಿ ಹೇಳುವ ಮಾತು ಏನೆಂದರೆ – ಜಾತಿ ಮತ್ತು ಕುಲವು ಸಮಾಜದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದವು. ಅವು ಮಾನವನನ್ನು ವಿಭಜಿಸುವ ಒಂದು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿ ಬೆಳೆದಿವೆ. ಆದರೆ ಧರ್ಮವು ಮಾನವನ ಒಳಗಿನ ಒಳ್ಳೆಯತನದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದದ್ದು. ಆದ್ದರಿಂದ ಜಾತಿ ಮತ್ತು ಕುಲವನ್ನು ಧರ್ಮದೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಸುವುದು ತಪ್ಪು.

“ಜಾತಿಯದ ಜಗಳಕದು ಮೇಲೋಟ” ಎಂಬ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಜಾತಿ ಆಧಾರಿತ ಕಲಹಗಳನ್ನು ಕವಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಾರೆ. ಜಾತಿ ಆಧಾರಿತ ವಿವಾದಗಳು ಸಮಾಜವನ್ನು ವಿಭಜಿಸುತ್ತವೆ. ಜನರಲ್ಲಿ ದ್ವೇಷ, ಅಸಹನೆ ಮತ್ತು ಅಸಮಾನತೆಯನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸುತ್ತವೆ. ಇಂತಹ ಕಲಹಗಳು ಧರ್ಮದ ನಿಜವಾದ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಕಳೆದುಹೋಗುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ.

“ಕುಲವದು ಕುಹಕಿಗಳ ಕಲೇದೇರು ತಾಣ” ಎಂಬ ಸಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ಕುಲದ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಕೆಲವರು ಮೋಸ, ಕುಯುಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಸ್ವಾರ್ಥದ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ ಎಂಬ ಸಂದೇಶ ಇದೆ. ಕುಲ ಅಥವಾ ಜಾತಿಯ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಜನರನ್ನು ಮೋಸಗೊಳಿಸುವುದು, ಅವರನ್ನು ವಿಭಜಿಸುವುದು ಸಮಾಜದ ಒಳ್ಳೆಯತನಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿದೆ.

“ಸುಳ್ಳುಸುರಿದಿರಲದು ಸಹಕಾರ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ” ಎಂಬ ಸಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ಕವಿ ಹೇಳುವ ಮಾತು – ಸುಳ್ಳು ಹೇಳುವುದು ಅಥವಾ ಸುಳ್ಳನ್ನು ಹರಡುವುದು ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಸಹಕಾರ ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ. ಧರ್ಮದ ಮೂಲ ಸತ್ಯದಲ್ಲಿದೆ. ಸತ್ಯ, ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆ ಮತ್ತು ನೈತಿಕತೆ ಧರ್ಮದ ಮೂಲ ತತ್ವಗಳಾಗಿವೆ.

“ಕಳ್ಳು ಕಡಿಯಲದು ಬಡಿಬಡಿಪ ಅಧರ್ಮ” ಎಂಬ ಸಾಲುಗಳು ತಪ್ಪು ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮಾಡುವುದನ್ನು ಅಧರ್ಮವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತವೆ. ಕಳ್ಳತನ, ಮೋಸ, ದೌರ್ಜನ್ಯ, ದಬ್ಬಾಳಿಕೆ ಇವುಗಳೆಲ್ಲ ಅಧರ್ಮದ ಲಕ್ಷಣಗಳು. ಇವು ಸಮಾಜವನ್ನು ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ.

“ಧರ್ಮವದು ಅನುಧಾರಣೆಯು, ಅದರಾಚರಣೆ ಅನ್ವಯವು ನಿನಗೆ” ಎಂಬ ಸಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ಕವಿ ಹೇಳುವ ಮಹತ್ವದ ಸಂದೇಶವೆಂದರೆ – ಧರ್ಮವು ಒಂದು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಅನುಭವ ಮತ್ತು ಆಚರಣೆ. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ತಮ್ಮ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಧರ್ಮವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಂಡು ಅನುಸರಿಸಬೇಕು. ಅದು ಒಳಗಿನಿಂದ ಬರುತ್ತದೆ, ಹೊರಗಿನಿಂದ ಹೇರಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

“ಅನ್ಯರಾಚಣೆಗದು ಅಬಾಧ್ಯವದು” ಎಂಬ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಧರ್ಮವನ್ನು ಬಲವಂತವಾಗಿ ಮತ್ತೊಬ್ಬರ ಮೇಲೆ ಹೇರಬಾರದು ಎಂದು ಕವಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರಿಗೂ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ನಂಬಿಕೆ ಮತ್ತು ಜೀವನಶೈಲಿ ಇರುತ್ತದೆ. ಅದನ್ನು ಗೌರವಿಸುವುದು ಸಹ ಧರ್ಮದ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿದೆ.

“ಅನ್ಯರಿಗೆ, ಹೊರೆಯದು ಹೇರದಿರು” ಎಂಬ ಸಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ಕವಿ ಹೇಳುವ ಸಂದೇಶ – ನಮ್ಮ ನಂಬಿಕೆಗಳನ್ನು, ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಇತರರ ಮೇಲೆ ಬಲವಂತವಾಗಿ ಹೇರಬಾರದು. ಪರಸ್ಪರ ಗೌರವ ಮತ್ತು ಸಹಿಷ್ಣುತೆ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಶಾಂತಿಯನ್ನು ಉಳಿಸುತ್ತದೆ.

ಕೊನೆಯ ಸಾಲುಗಳಲ್ಲಿ “ಚಿಣ್ಣರಿಗೆ ಅದಬೋಧೆ ದಾರಿದೀಪ” ಎಂದು ಹೇಳುವ ಮೂಲಕ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಸರಿಯಾದ ಧರ್ಮದ ಅರ್ಥವನ್ನು ತಿಳಿಸುವುದು ನಮ್ಮ ಕರ್ತವ್ಯ ಎಂದು ಕವಿ ಸೂಚಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಸತ್ಯ, ಮಾನವೀಯತೆ, ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ಸಹಕಾರದ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಕಲಿಸಿದರೆ ಅವರು ಉತ್ತಮ ನಾಗರಿಕರಾಗುತ್ತಾರೆ.

“ತಾ ಕಾಣಲೀವದು ಬೆಳಕೆನಗೆ, ಅನ್ಯರಿಗೂ ಇರಲಿ ಹಿತಬೆಳಗು” ಎಂಬ ಸಾಲುಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರೇರಣಾದಾಯಕವಾಗಿವೆ. ನಾವು ನಮ್ಮ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಸತ್ಯ ಮತ್ತು ಧರ್ಮದ ಬೆಳಕನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಅದೇ ಬೆಳಕು ಇತರರಿಗೂ ಹಿತವನ್ನು ನೀಡಲಿ ಎಂಬುದು ಕವಿಯ ಆಶಯ.

ಈ ಕವನವು ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ ಸಂದೇಶವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಧರ್ಮವು ಜಾತಿ ಅಥವಾ ಕುಲದಿಂದ ನಿರ್ಧಾರವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅದು ಮಾನವೀಯತೆ, ಸತ್ಯ, ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆ ಮತ್ತು ಪರಸ್ಪರ ಗೌರವದಿಂದ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಶಾಂತಿ ಮತ್ತು ಒಗ್ಗಟ್ಟು ಉಳಿಯಲು ಧರ್ಮದ ನಿಜವಾದ ಅರ್ಥವನ್ನು ಅರಿತು ಅದರಂತೆ ಬದುಕುವುದು ಅತ್ಯಗತ್ಯ.

ಧರ್ಮದ ಮಹತ್ವ: ಮಾನವ ಜೀವನದ ಬೆಳಕು

ಮಾನವ ಜೀವನದಲ್ಲಿ “ಧರ್ಮ” ಎಂಬುದು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾದ ಮೌಲ್ಯವಾಗಿದೆ. ಧರ್ಮವಿಲ್ಲದೆ ಜೀವನವು ದಿಕ್ಕಿಲ್ಲದ ನೌಕೆಯಂತಾಗುತ್ತದೆ. ಧರ್ಮವು ಕೇವಲ ಆಚರಣೆಗಳು ಅಥವಾ ನಂಬಿಕೆಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತವಲ್ಲ; ಅದು ನಮ್ಮ ನಡವಳಿಕೆ, ಚಿಂತನೆ ಮತ್ತು ಜೀವನಶೈಲಿಯನ್ನು ರೂಪಿಸುವ ಒಂದು ಮಹತ್ವದ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕವಾಗಿದೆ.

ಧರ್ಮ ಎಂದರೆ ಏನು?

ಧರ್ಮ ಎಂದರೆ ಸತ್ಯ, ನ್ಯಾಯ, ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆ ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯತೆಯ ಸಮನ್ವಯ. ಅದು ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಒಳಗಿನ ನೈತಿಕ ಬಲವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಧರ್ಮವು ಯಾವುದೇ ಒಂದು ಜಾತಿ, ಕುಲ ಅಥವಾ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿಲ್ಲ. ಅದು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ಮೌಲ್ಯವಾಗಿದೆ.

ಧರ್ಮದ ಮಹತ್ವ ಏಕೆ ಅಗತ್ಯ?

ಧರ್ಮವು ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಜೀವನವನ್ನು ಸರಿಯಾದ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಸುತ್ತದೆ. ಅದು ಒಳ್ಳೆಯದು ಮತ್ತು ಕೆಟ್ಟದ್ದು ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಧರ್ಮದ ಮೂಲಕ ವ್ಯಕ್ತಿ ತನ್ನ ಕರ್ತವ್ಯವನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.

ಧರ್ಮವು ಸತ್ಯದ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ

ಅದು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಶಾಂತಿ ಮತ್ತು ಸಮಾನತೆಯನ್ನು ಬೆಳೆಸುತ್ತದೆ

ಧರ್ಮವು ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಒಳಗಿನ ಶಾಂತಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ

ಬಾರತದ ಧರ್ಮದ ಸಾರಾಂಶ

ಭಾರತವು ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಧರ್ಮಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ದೇಶವಾಗಿದೆ. ವಿವಿಧ ಧರ್ಮಗಳು, ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು, ಆಚರಣೆಗಳು ಹಾಗೂ ನಂಬಿಕೆಗಳು ಭಾರತವನ್ನು “ಧರ್ಮಗಳ ನಾಡು” ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿವೆ. ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನವು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ನಾಗರಿಕನಿಗೂ ಧರ್ಮ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ನೀಡಿದ್ದು, ಯಾರಾದರೂ ತಮ್ಮ ಇಚ್ಛೆಯ ಧರ್ಮವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವ ಹಕ್ಕು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ.

ಇಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ಧರ್ಮಗಳ ಸಾರಾಂಶವನ್ನು ನೋಡೋಣ 

ಭಾರತದ ಧರ್ಮಗಳ ಸಾರಾಂಶ

1. ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ

ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮವು ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ ಧರ್ಮವಾಗಿದೆ. ಸಾವಿರಾರು ವರ್ಷಗಳ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ದೇವರುಗಳು, ಶಾಸ್ತ್ರಗಳು ಹಾಗೂ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಇದ್ದವೆ.

ಮುಖ್ಯ ಲಕ್ಷಣಗಳು
ವೇದಗಳು, ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳು, ಭಗವದ್ಗೀತೆ ಪ್ರಮುಖ ಗ್ರಂಥಗಳು

ಪುನರ್ಜನ್ಮ ಮತ್ತು ಕರ್ಮ ಸಿದ್ಧಾಂತದಲ್ಲಿ ನಂಬಿಕೆ

ಅನೇಕ ದೇವರುಗಳ ಪೂಜೆ

ಯೋಗ, ಧ್ಯಾನ, ಆತ್ಮಶೋಧನೆಗೆ ಮಹತ್ವ

ಪ್ರಮುಖ ಹಬ್ಬಗಳು
ದೀಪಾವಳಿ

ದಸರಾ

ಉಗಾದಿ

ಹೋಳಿ

ಗಣೇಶ ಚತುರ್ಥಿ

2. ಇಸ್ಲಾಂ ಧರ್ಮ

ಇಸ್ಲಾಂ ಧರ್ಮವು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ದೊಡ್ಡ ಧರ್ಮವಾಗಿದೆ. ಮುಸ್ಲಿಂ ಸಮುದಾಯದವರು ಅಲ್ಲಾಹನನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಮುಖ್ಯ ಲಕ್ಷಣಗಳು
ಕುರಾನ್ ಪವಿತ್ರ ಗ್ರಂಥ

ದಿನಕ್ಕೆ ಐದು ಬಾರಿ ನಮಾಜ್

ರಮ್ಜಾನ್ ಉಪವಾಸ

ದಾನ ಧರ್ಮ (ಜಕಾತ್)

ಪ್ರಮುಖ ಹಬ್ಬಗಳು
ರಮ್ಜಾನ್ (ಈದ್-ಉಲ್-ಫಿತ್ರ್)

ಬಕ್ರೀದ್ (ಈದ್-ಉಲ್-ಅಜ್ಹಾ)

ಮೊಹರಂ

3. ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮ

ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮವು ಯೇಸು ಕ್ರಿಸ್ತರ ಉಪದೇಶಗಳ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತವಾಗಿದೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕ್ರೈಸ್ತರು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕೇರಳ, ಗೋವಾ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಪೂರ್ವ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿದ್ದಾರೆ.

ಮುಖ್ಯ ಲಕ್ಷಣಗಳು
ಬೈಬಲ್ ಪವಿತ್ರ ಗ್ರಂಥ

ಚರ್ಚ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ

ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ಸೇವೆ ಮೇಲೆ ಒತ್ತು

ಪ್ರಮುಖ ಹಬ್ಬಗಳು
ಕ್ರಿಸ್ಮಸ್

ಗುಡ್ ಫ್ರೈಡೇ

ಈಸ್ಟರ್

4. ಸಿಖ್ ಧರ್ಮ

ಸಿಖ್ ಧರ್ಮವನ್ನು ಗುರು ನಾನಕ್ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಈ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಸಮಾನತೆ ಮತ್ತು ಸೇವೆಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಮಹತ್ವ ಇದೆ.

ಮುಖ್ಯ ಲಕ್ಷಣಗಳು
ಗುರು ಗ್ರಂಥ ಸಾಹಿಬ್ ಪವಿತ್ರ ಗ್ರಂಥ

ಗುರುದ್ವಾರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ

ಲಂಗರ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ (ಉಚಿತ ಊಟ)

ಪ್ರಮುಖ ಹಬ್ಬಗಳು
ಗುರು ನಾನಕ್ ಜಯಂತಿ

ವೈಸಾಖಿ

5. ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮ

ಬುದ್ಧನ ಉಪದೇಶಗಳ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತ ಧರ್ಮ ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮವಾಗಿದೆ. ಶಾಂತಿ ಮತ್ತು ಅಹಿಂಸೆ ಇದರ ಮುಖ್ಯ ತತ್ವಗಳು.

ಮುಖ್ಯ ಲಕ್ಷಣಗಳು
ನಾಲ್ಕು ಸತ್ಯಗಳು

ಅಷ್ಟಾಂಗ ಮಾರ್ಗ

ಅಹಿಂಸೆ ಮತ್ತು ಶಾಂತಿ

ಪ್ರಮುಖ ಹಬ್ಬ
ಬುದ್ಧ ಪೂರ್ಣಿಮೆ

6. ಜೈನ ಧರ್ಮ

ಜೈನ ಧರ್ಮವು ಅಹಿಂಸೆ ಮತ್ತು ಸತ್ಯದ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತವಾಗಿದೆ. ಮಹಾವೀರ ಸ್ವಾಮಿಗಳು ಈ ಧರ್ಮದ ಪ್ರಮುಖ ಗುರು.

ಮುಖ್ಯ ಲಕ್ಷಣಗಳು
ಅಹಿಂಸೆ

ಸತ್ಯ

ಅಪರಿಗ್ರಹ

ಪ್ರಮುಖ ಹಬ್ಬಗಳು
ಮಹಾವೀರ ಜಯಂತಿ

ಪರ್ಯುಷಣ

ಭಾರತದ ಧರ್ಮಗಳ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ
ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಧರ್ಮಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಗೌರವದಿಂದ ಸಹಬಾಳ್ವೆ ನಡೆಸುತ್ತಿವೆ.
ಭಾರತದ ಧರ್ಮಗಳ ವಿಶೇಷತೆಗಳು:

 ಧರ್ಮ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ
 ವಿವಿಧ ಸಂಸ್ಕೃತಿ
 ಹಬ್ಬಗಳ ವೈವಿಧ್ಯ
 ಸಹಿಷ್ಣುತೆ
 ಏಕತೆ

ಭಾರತದ ಧರ್ಮಗಳ ಮಹತ್ವ
ಭಾರತದ ಧರ್ಮಗಳು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಶಾಂತಿ, ಸೌಹಾರ್ದತೆ ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸುತ್ತವೆ. ಧರ್ಮಗಳು ಜನರಿಗೆ ಒಳ್ಳೆಯ ಜೀವನ ನಡೆಸಲು ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡುತ್ತವೆ

.ಭಾರತದ ಧರ್ಮದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಪಟ್ಟಿ

ಧರ್ಮ	ಜನಸಂಖ್ಯೆ
ಹಿಂದೂ	79%
ಮುಸ್ಲಿಂ	14.2%
ಕ್ರೈಸ್ತ	2.3%
ಸಿಖ್	1.7%
ಬೌದ್ಧ	0.7%
ಜೈನ	0.4%
ಇತರೆ	0.7%